Proširenje može da zakomplikuje koheziono finansiranje, potreban oprez

Jedan istraživački institut iz Rima ocenio je da je vreme za proširenje EU pravo ali da pristup realizaciji tog procesa možda nije sasvim dobar jer, kao rezultat proširenja, regioni Unije koji su u nepovoljnijem položaju od ostalih, odnosno manje razvijeni, rizikuju da izgube pristup finansiranju.

Istraživanje uticaja pristupanja deset zemalja EU uradio je Evropski istraživački centar (Centro Europa Ricerche, CER) za grupu Levica u Evropskom parlamentu na inicijativu evroposlanika Danila Dela Vale iz Pokreta pet zvezda.

U dokumentu se upozorava na rizik od smanjenja strukturnog finansiranja za evropske regione, posebno one na jugu Italije, jer bi pristupanje država sa bruto domaćim proizvodom (BDP) ispod proseka EU pokrenulo automatsko preračunavanje parametara.

"Predloženo pristupanje zemalja čiji je BDP po stanovniku između 30 i 50 odsto proseka EU dodatno snižava prag podobnosti za kohezione programe Unije", naveo je CER.

To znači da bi zemlje koje su sada kvalifikovane kao "manje razvijene" automatski prešle u kategoriju razvijenijih i više ne bi imale pravo na dodatno finansiranje, što su istraživači pokazali na primeru Italije.

Kako navode, u tekućem višegodišnjem budžetu (2021-2027) Italija ima sedam "manje razvijenih" regiona sa BDP po stanovniku manjim od 75 odsto evropskog proseka i tri "tranzitna" regiona u kojima je BDP po stanovniku između 75 i 100 odsto evropskog proseka.

Sa prijemom istočnoevropskih i zemalja Zapadnog Balkana, jedan italijanski region bi prešao u grupu "razvijenijih" a tri u "tranzitne". "To bi rezultiralo značajnim gubitkom resursa u odnosu na sadašnju situaciju", ukazuju italijanski istraživači.

Procene iz analize pokazuju da bi se četiri italijanska regiona suočila sa smanjenjem finansiranja EU za 29-32 odsto u odnosu na tekuće alokacije, dva za 48 odsto a tri za 58 odsto.

Studija CER zasnovana je na tekućem višegodišnjem budžetu EU i njegovim projekcijama ukupnih sredstava za kohezionu politiku. O novom budžetu (2028-2034) se još pregovara i Evropski parlament i neke članice u Savetu zalažu se za veća sredstva za koheziju.

Analitičari su istakli da su brojevi iz studije indikativni i da mogu da budu obmanjujući, delom i zbog činjenice da je teško predvideti istovremeno pristupanje svih kaniddata za članstvo. Ako se to desi u idućem budžetskom periodu, biće neophodne budžetske korekcije, rekli su analitičari.

Evroposlanici iz Pokreta pet zvezda Dela Vale i Valentina Palmizano rekli su da nemaju predrasuda oko proširenja EU ali da pozivaju na oprez i da je poenta studije upravo u pozivu da se temeljno procene procedure za pristupanje zemalja kandidata, preneo je portal eunews.it.

Njihov poziv je, kako se navodi, u skladu sa preporukama Radne grupe na visokom nivou za koheziju čiji su stručnjaci koji savetuju Evropsku komisiju jasno stavili do zanja da je za pravilno sprovođenje proširenja potrebno više novca kako bi se osiguralo da finansiranje EU za nerazvijene regione ne nestane.

"Kohezioni fond i sredstva za Zajedničku poljoprivrednu politiku su pokretačka snaga EU a postoji opasnost da se bez adekvatnih mera kompnezacije ta snaga zaustavi", istakli su evroposlanici pozivajući da se preduzmu neophodne mere.