Istraživanje: Na području planiranog rudnika kod Zaječara evidentirano 117 zaštićenih vrsta
Na području planiranog rudarsko-metalurškog kompleksa Čukaru Peki i Malka Golaja u Zaječaru evidentirano je 117 zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta, pokazali su podaci istraživanja Udruženja Eko Istok, koje je dostavilo Zavodu za zaštitu prirode Srbije, saopšteno je danas.
Među evidentiranim vrstama, 78 je strogo zaštićeno u Republici Srbiji, dok je 26 zaštićeno, saopštilo je to udruženje.
Istovremeno, 61 vrsta nalazi se na spiskovima Bernske konvencije, 23 na Direktivi o staništima EU, 20 na Direktivi o pticama, 17 na Bonskoj konvenciji, a jedna vrsta na CITES konvenciji.
Kada se tim podacima pridruže rezultati Izveštaja o stanju biodiverziteta Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, šire područje budućeg rudnika predstavlja stanište za oko 300 zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta i 16 značajnih tipova staništa.
Među nalazima je velika mužica (Androsace maxima), retka zaštićena biljka za koju se mislilo da je iščezla sa područja Srbije. Njena populacija pronađena je tokom istraživanja 2026. godine na području Malke Golaje, a vrsta će biti uključena u naredno izdanje Crvene knjige flore Srbije.
U dopisu Zavodu navedeno je i da su 3. jula 2026. godine geološki istražni radovi zabeleženi na staništu te vrste.
Na ovom području zabeležen je i kosovski božur, muški božur, sredozemni kokotac, mrazovac i brojne druge zaštićene vrste biljaka, a posebno značajan je i nalaz šumskog guštera (Darevskia praticola), strogo zaštićene vrste u Srbiji, koja je prema statusu ugroženosti ocenjena kao skoro ugrožena (NT).
U okolini Zaječara ta retka vrsta naseljava hrastove šumarke u blizini reka i potoka, a gotovo sve evidentirane populacije nalaze se upravo na području između Zvezdana, Metovnice i Nikoličeva, dok je vrsta zabeležena i u blizini Šljivara.
Od gmizavaca i vodozemaca istaknut je i veliki mrmoljak, poskok, šumska kornjača i kratkonogi gušter. Očuvana travnata staništa tog područja su, kako se navodi, ostaci nekadašnjih stepa i pašnjaka koji su se razvijali hiljadama godina.
Eko Istok je Zavodu za zaštitu prirode Srbije dostavio izveštaj sa podacima prikupljenim terenskim istraživanjima i pregledom dostupne literature, uključujući podatke iz baza Biologer, Naturalist, Terenska i Centra za biodiverzitet Biološkog fakulteta.
Zavodu su dostavljeni i posebni tabelarni izveštaji za područja Malke Golaje i Čukaru Peki.
Istaknuto je da je dostavljanje tih podataka posebno značajno zbog činjenice da je Vlada Srbije 18. juna 2026. godine donela odluku o izradi Prostornog plana područja posebne namene za rudarsko-metalurški kompleks Čukaru Peki i Malka Golaja, kojim je obuhvaćeno i područje na kome su sprovedena istraživanja biodiverziteta.
"Već u julu 2026. godine oglašen je i rani javni uvid povodom izrade ovog planskog dokumenta, uz Elaborat za rani javni uvid", piše u saopštenju.
Iz Eko Istoka naveli su da rezultati pokazuju zbog čega je neophodno da podaci o biodiverzitetu budu uzeti u obzir pre donošenja odluka koje mogu trajno promeniti prostor.
Organizacija je od Zavoda zatražila da dostavljene podatke i utvrđene činjenice uzme u obzir prilikom izrade budućih prostornih planova i izdavanja uslova zaštite prirode za to područje.
Kompletan izveštaj o biodiverzitetu biće, kako piše, dostavljen Zavodu krajem godine, zajedno sa predlogom za zaštitu ovog područja.
"Eko Istok smatra da bi, zbog njegovih prirodnih vrednosti, trebalo razmotriti uključivanje područja u Ekološku mrežu Srbije, mreže Emerald i Natura 2000 i/ili njegovu zaštitu kao novog zaštićenog prirodnog dobra", piše u saopštenju.
Istraživanja sprovodi Eko Istok sa partnerskim organizacijama Zaštita potrošača i TOC – Asocijacija za razvoj održivih zajednica, u saradnji sa stručnim timom koji čine entomolog Miloš Popović, ornitolog Draženko Rajković i botaničar Branko Jotić.
